Tansiyon hastalığında engel oranı, hastalığın ilaçla kontrol altında olup olmadığına ve organlarda hasar yapıp yapmadığına göre belirlenir. İlaç kullanan ama komplikasyonu olmayan hipertansiyon hastasına %10, bir komplikasyonu olana %20, iki ya da daha fazla ciddi komplikasyonu olana %50 engel oranı verilir. Bu oranlar 20 Şubat 2019'da yürürlüğe giren Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik'in Ek-2 kılavuzunda yer alır.
Yani "tansiyonum var, %40 rapor alır mıyım?" sorusunun kısa cevabı çoğu zaman hayırdır. Tek başına tansiyon, komplikasyon yoksa %10'da kalır. Ama tansiyon nadiren yalnız gelir: şeker, kalp, böbrek ya da göz sorunlarıyla birleştiğinde toplam oran %40'ı geçebilir. Bu yazıda tabloyu, hesaplamanın nasıl yapıldığını ve başvurmadan önce bilmeniz gerekenleri anlatıyoruz.
Hipertansiyon engel oranı tablosu
| Sınıf | Durum | Engel oranı |
|---|---|---|
| Klas 1 | Tansiyon ilacı kullanan, komplikasyonu olmayan kişi | %10 |
| Klas 2 | Tansiyon ilacı kullanıyor ve şunlardan biri var: idrarda protein kaçağı (proteinüri), tansiyona bağlı beyin damar hastalığı, tansiyona bağlı göz dibi değişikliği (hipertansif retinopati), sol karıncık kalınlaşması (sol ventrikül hipertrofisi) | %20 |
| Klas 3 | Tansiyon ilacı kullanıyor ve şunlardan en az ikisi var: en yüksek tedaviye rağmen küçük tansiyonun 120 mmHg üzerinde kalması, proteinüri ile birlikte böbrek fonksiyon bozukluğu, beyin damar hastalığı ile birlikte kalıcı nörolojik kayıp, sol ventrikül hipertrofisi, evre 3-4 hipertansif retinopati | %50 |
Tablodaki kritik nokta şu: Oranı belirleyen tansiyon değerinin kendisi değil, tansiyonun vücutta bıraktığı izdir. Ölçümde 18'lik tansiyon görmek tek başına sınıfı yükseltmez. Ekokardiyografide sol ventrikül hipertrofisi, idrar tahlilinde protein ya da göz muayenesinde retinopati gibi belgelenmiş bir bulgu gerekir.
Pulmoner hipertansiyon farklı değerlendirilir
Akciğer damarlarındaki basınç yüksekliği, yani pulmoner hipertansiyon, normal tansiyondan ayrı bir hastalıktır ve kılavuzda ayrı bir tabloyla değerlendirilir. Burada belirleyici olan, ekokardiyografi ya da sağ kalp kateteriyle ölçülen pulmoner arter basıncı ve hastanın günlük hayattaki kısıtlılığıdır.
| Sınıf | Durum | Engel oranı |
|---|---|---|
| Klas 1 | Belirti yok, pulmoner arter sistolik basıncı 30-40 mmHg | %10 |
| Klas 2 | Günlük aktivitede hafif kısıtlılık (NYHA 2), basınç 40-50 mmHg | %25 |
| Klas 3 | Günlük aktivitede ağır kısıtlılık (NYHA 3), basınç 50-70 mmHg | %50 |
| Klas 4 | İstirahatte nefes darlığı ya da sağ kalp yetmezliği bulguları (NYHA 4), basınç 70 mmHg üzeri | %100 |
Birden fazla hastalık varsa oran nasıl hesaplanır?
Oranlar düz toplanmaz. Yönetmelik, birden fazla hastalığı olanlarda Balthazard formülünün kullanılmasını öngörür. Mantığı basit: En yüksek oran alınır, ikinci oran ise geriye kalan "sağlam" kısım üzerinden hesaplanıp eklenir.
Bir örnekle bakalım. Tansiyondan %20 (Klas 2) ve tip 2 şekerden %20 alan birinin toplam oranı %40 değildir. Hesap şöyle yapılır: 20 + (80 x 20 / 100) = 20 + 16 = %36. Aynı kişide hafif bir kalp sorunu nedeniyle %10 daha verilirse: 36 + (64 x 10 / 100) = yaklaşık %42 olur.
65 yaş ve üzerindeki kişilerde ise yönetmelik gereği bulunan orana Balthazard formülüyle %10 daha eklenir. Yukarıdaki %36'lık örnek 65 yaşında bir kişi için yaklaşık %42'ye çıkar. Diyabetle birlikte görülen tansiyon için şeker hastalığı engel oranları, kalp tutulumu için kalp hastalıkları engel oranları yazılarımıza bakabilirsiniz.
%40 ve diğer eşikler ne işe yarar?
- %40 ve üzeri: Engelli sayılmanın alt sınırıdır. Engelli kimlik kartı, gelir vergisi engellilik indirimi, EKPSS'ye girme ve erken emeklilik gibi hakların çoğu bu orandan başlar.
- %50 ve üzeri: Rapor "tam bağımlı" ibaresi de içeriyorsa evde bakım yardımı gündeme gelebilir.
- %90 ve üzeri: Araca özel tertibat gerektirmeyen engellilerde ÖTV istisnalı araç alımı için aranan orandır.
Hangi oranın hangi hakkı açtığını engelli haklarından yararlanmak için rapor oranı yüzde kaç olmalı yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.
Rapora başvurmadan önce yapmanız gerekenler
Sağlık kurulu, dosyanızda ne varsa onu değerlendirir. Tansiyon hastalarının en sık yaptığı hata, komplikasyonlarını belgelemeden başvurmaktır. Başvurudan önce kardiyoloji ya da iç hastalıkları takibinizdeki şu belgeleri hazır tutun:
- Kullandığınız tansiyon ilaçlarının reçete ya da rapor kayıtları
- Ekokardiyografi raporu (sol ventrikül hipertrofisi için)
- İdrarda protein ve böbrek fonksiyon testleri
- Göz dibi muayenesi sonucu
- Varsa beyin damar hastalığına ait epikriz ve görüntüleme raporları
Muayene sırasında tüm hastalıklarınızı hekime söyleyin. Kurulda her branş kendi alanını değerlendirir; söylemediğiniz bir hastalık çoğu zaman oranlamaya girmez. Başvuru adımları için engelli sağlık kurulu raporu nasıl alınır, sonuca katılmıyorsanız sağlık raporuna nasıl itiraz edilir yazılarımızı okuyabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Tansiyon hastası yüzde kaç rapor alır?
İlaç kullanan ve komplikasyonu olmayan hipertansiyon hastasına %10 verilir. Bir komplikasyon varsa %20, iki ya da daha fazla ciddi komplikasyon varsa %50 verilir.
Sadece tansiyondan %40 engelli raporu alınır mı?
Komplikasyonsuz tansiyonla alınmaz. %40'a genellikle ciddi organ hasarı olan Klas 3 hipertansiyonda ya da tansiyonun başka hastalıklarla birlikte Balthazard formülüyle hesaplandığı durumlarda ulaşılır.
Tansiyon ve şeker hastası yüzde kaç rapor alır?
Oranlar ayrı ayrı belirlenip Balthazard formülüyle birleştirilir. Örneğin tansiyondan %20, tip 2 şekerden %20 alan birinin toplam oranı yaklaşık %36 olur.
Tansiyon engelli raporu süreli mi verilir?
Hipertansiyon kronik bir hastalık olduğu için rapor çoğu zaman sürekli düzenlenir. Ancak tedaviyle değişmesi beklenen bulgular varsa kurul süreli rapor verebilir.
Düşük tansiyon için engel oranı var mı?
Kılavuzda düşük tansiyon için ayrı bir oran yoktur. Düşük tansiyona yol açan altta yatan hastalık varsa, o hastalığın neden olduğu fonksiyon kaybı değerlendirilir.
Dayanak: Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (Resmi Gazete, 20.02.2019, sayı 30692), Ek-2 ve Ek-3. Yönetmeliğin tam metnine Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı sitesinden ulaşabilirsiniz. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; kesin oranı yetkili hastanenin sağlık kurulu belirler.