Şeker hastalığında engel oranı diyabetin tipine ve kontrol altında olup olmadığına göre belirlenir. Diyet ve ağızdan ilaçla kontrol edilen, komplikasyonsuz tip 2 diyabete %20, kan şekeri kontrol altında olan komplikasyonsuz tip 1 diyabete %30, kan şekeri kontrol altına alınamayan, komplikasyon yapmış ve ketoz gösteren tip 1 diyabete %40 engel oranı verilir. Göz, böbrek ve sinir gibi komplikasyonlar ayrıca oranlanıp Balthazard formülüyle eklenir.
Bu oranlar 20 Şubat 2019'da yürürlüğe giren Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik'in Ek-2 kılavuzunda, pankreasın endokrin fonksiyon bozuklukları başlığında yer alır. Eski "özür oranları cetveli"ndeki diyabet satırları yeni kılavuzda da aynen korunmuştur.
Diyabet engel oranı tablosu
| Durum | Engel oranı |
|---|---|
| Diyet ve oral antidiyabetik ilaçlarla kontrol altına alınan, komplikasyon yapmamış tip 2 diyabet | %20 |
| Komplikasyon yapmamış, açlık kan şekeri 200 mg/dl'nin altında tutulabilen, ketoz ve hipoglisemi göstermeyen tip 1 diyabet | %30 |
| Açlık kan şekeri sürekli olarak 200 mg/dl'nin altında tutulamayan, komplikasyon yapmış, ketoz gösteren tip 1 diyabet | %40 |
Kılavuzun notuna göre komplikasyonlar Balthazard formülü ile eklenir. Yani diyabetin kendisi için verilen oran bir başlangıçtır; hastalığın gözde, böbrekte ya da sinirlerde bıraktığı hasar ilgili bölümün tablosuyla ayrıca değerlendirilir.
Tip 1 ve tip 2 diyabet arasındaki fark
Tip 1 diyabette pankreas insülin üretemez ve hasta hayatı boyunca insülin kullanır. Kılavuz, tip 1 diyabet için en az %30 öngörür; kan şekeri kontrol altına alınamıyor ve ketoz gelişiyorsa oran %40'a çıkar. %40 engelli sayılmanın alt sınırı olduğu için, kontrolsüz tip 1 diyabet tek başına engelli raporu için yeterli olabilir.
Tip 2 diyabette ise tablo yalnızca diyet ve ağızdan ilaçla kontrol edilen, komplikasyonsuz durumu %20 olarak tanımlar. İnsülin kullanan ya da komplikasyon gelişmiş tip 2 hastalarda oranı, kurul hastalığın seyrine ve organlardaki hasara bakarak belirler.
Örneğin 15 yıldır şeker hastası olan, ağızdan ilaç kullanan bir kişiyi düşünün. Yıllar içinde göz dibinde diyabetik retinopati ve ayaklarında his kaybı (nöropati) gelişmiş. Kurul bu kişide diyabet için %20 verir, ardından göz ve nöroloji bölümleri kendi tablolarına göre ayrı oranlar belirler. Bu oranlar Balthazard formülüyle birleştirildiğinde toplam %40'ı rahatlıkla geçebilir.
Komplikasyonlar nasıl değerlendirilir?
- Diyabetik retinopati: Görme keskinliği ve görme alanındaki kayba göre görme sistemi tablosundan oranlanır.
- Diyabetik nefropati: Böbrek fonksiyon kaybına göre üriner sistem tablosundan oranlanır.
- Diyabetik nöropati: Kas gücü ve his kaybına göre nöroloji tablosundan oranlanır.
- Diyabetik ayak ve ampütasyon: Kas iskelet sistemi tablosundan değerlendirilir.
Göz tutulumunun nasıl hesaplandığını görme engelli rapor oranı yazımızda anlattık.
Balthazard formülüyle hesap örnekleri
Birden fazla hastalık varsa oranlar düz toplanmaz. En yüksek oran alınır, sonraki oran geriye kalan sağlam kısım üzerinden eklenir.
Tip 1 diyabetten %30 ve tansiyondan %20 alan birinin hesabı şöyledir: 30 + (70 x 20 / 100) = 30 + 14 = %44. Tip 2 diyabetten %20 ve tansiyondan %20 alan biri için: 20 + (80 x 20 / 100) = %36. 65 yaş ve üzerindeki kişilerde yönetmelik gereği bu sonuca Balthazard formülüyle %10 daha eklenir; %36 böylece yaklaşık %42 olur.
Şekerle birlikte sık görülen tansiyonun oranları için hipertansiyon engel oranı yazımıza bakabilirsiniz.
Diyabetle engelli raporu alırken dikkat edilecekler
Kurul, "kan şekeri kontrol altında mı" sorusunu belgeye bakarak cevaplar. Bu yüzden son aylara ait HbA1c ve açlık kan şekeri sonuçlarını, varsa ketoasidoz nedeniyle yatışlarınıza ait epikrizleri, göz dibi muayenesini, böbrek fonksiyon testlerini ve nöropati için EMG sonucunu yanınızda bulundurun.
Raporu, hastalığınızın teşhis edildiği şehirde almak zorunda değilsiniz. Bulunduğunuz ildeki sağlık kurulu raporu vermeye yetkili bir hastaneye başvurabilirsiniz. Adımlar için engelli sağlık kurulu raporu nasıl alınır yazımızı okuyabilirsiniz. 18 yaşından küçük çocuklar için bu tablo değil, ÇÖZGER (Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu) sistemi uygulanır.
%40 ve üzeri raporla hangi haklardan yararlanılabileceğini engelli haklarından yararlanmak için rapor oranı yüzde kaç olmalı yazımızda topladık. Engelli aylığının şartları için 2022 maaşı almak için gereken şartlar yazımıza göz atabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Şeker hastası yüzde kaç engelli raporu alır?
Komplikasyonsuz, ilaçla kontrol edilen tip 2 diyabete %20, kontrol altındaki tip 1 diyabete %30, kontrolsüz ve komplikasyonlu tip 1 diyabete %40 verilir. Komplikasyonlar ayrıca eklenir.
Tip 1 diyabet engelli sayılır mı?
Kan şekeri kontrol altına alınamayan, komplikasyon yapmış ve ketoz gösteren tip 1 diyabete %40 verildiği için bu durumdaki hastalar engelli sayılabilir. Kontrol altındaki tip 1 diyabet ise tek başına %30'da kalır.
İnsülin kullanan tip 2 şeker hastası kaç oran alır?
Kılavuz, insülin kullanan tip 2 diyabet için ayrı bir satır içermez. Oranı kurul, hastalığın kontrol düzeyine ve komplikasyonlara bakarak belirler.
Şeker ve tansiyon hastası yüzde kaç rapor alır?
İki oran Balthazard formülüyle birleştirilir. Örneğin tip 1 diyabetten %30 ve tansiyondan %20 alan biri yaklaşık %44 engel oranına ulaşır.
Şeker hastalığı raporu hangi bölümden alınır?
Diyabet için endokrinoloji ya da iç hastalıkları değerlendirmesi yapılır. Komplikasyonlar için göz, nöroloji ve nefroloji gibi bölümler de kurulda yer alır.
Dayanak: Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (Resmi Gazete, 20.02.2019, sayı 30692), Ek-2 ve Ek-3. Yönetmeliğin tam metnine Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı sitesinden ulaşabilirsiniz. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; kesin oranı yetkili hastanenin sağlık kurulu belirler.
