Türkiye'de engelli sivil toplumu üç katmanlı bir yapıya sahiptir: en üstte konfederasyonlar, onların altında engel türüne göre örgütlenmiş federasyonlar, en tabanda da il ve ilçelerde çalışan dernekler. Sporda ise bedensel, görme ve işitme engelliler ile özel sporcular için dört ayrı spor federasyonu vardır. Aşağıda başlıca kuruluşları ve hangi ihtiyaç için hangisine başvurabileceğinizi derledik.
Konfederasyonlar: çatı kuruluşlar
Türkiye Sakatlar Konfederasyonu, kamu yararına kurulmuş ve pek çok federasyonu bünyesinde toplayan köklü bir çatı kuruluştur. Ortopedik, işitme, görme ve zihinsel engellilere yönelik federasyonlar bu yapının içinde yer alır.
Türkiye Engelliler Konfederasyonu ise Türkiye Körler Federasyonu, Zihinsel Engelliler Federasyonu ve Fiziksel Engelliler Federasyonu gibi kuruluşları bir araya getirir. Konfederasyonlar daha çok mevzuat değişiklikleri ve hak savunuculuğu konularında sesini duyurur.
Engel türüne göre öne çıkan kuruluşlar
- Ortopedik engelliler: Türkiye Ortopedik Engelliler Federasyonu ve Türkiye Sakatlar Derneği
- Görme engelliler: Türkiye Körler Federasyonu ve Altınokta Körler Derneği
- İşitme engelliler: Türkiye Sağırlar Federasyonu ve bağlı dernekler
- Zihinsel engelliler: Zihinsel engellilere yönelik federasyonlar ve aile dernekleri
- Serebral palsi: Spastik çocuklar ve erişkinler dernekleri
Otizm, Down sendromu, kas hastalıkları ve omurilik felci gibi belirli tanılar için de ulusal ölçekte çalışan vakıf ve dernekler bulunur. Bu kuruluşlar ailelere bilgi, eğitim ve sosyal destek sağlar.
Engelli spor federasyonları
- Türkiye Bedensel Engelliler Spor Federasyonu
- Türkiye Görme Engelliler Spor Federasyonu
- Türkiye İşitme Engelliler Spor Federasyonu
- Türkiye Özel Sporcular Spor Federasyonu
Bu dört federasyon, Türkiye Futbol Federasyonu ile de engelli futbolu alanında iş birliği yürütüyor. Uluslararası paralimpik hareketi ise Türkiye Milli Paralimpik Komitesi temsil eder. Paralimpik sporları ve sınıflandırmayı paralimpik nedir yazımızda anlattık.
Yakınınızdaki derneği nasıl bulursunuz?
İlinizdeki Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü, bölgede aktif olan engelli derneklerini bilir ve sizi yönlendirebilir. Belediyelerin engelli hizmet birimleri de yerel derneklerle çalışır. Bir derneğin resmi kaydını İçişleri Bakanlığı'nın dernek sorgulama hizmetinden kontrol edebilirsiniz.
Derneğe üye olmadan önce faaliyetlerine bakın: düzenli etkinlik, hukuki danışmanlık ya da spor kulübü gibi somut hizmetler sunan bir dernek, ismi büyük ama faaliyeti az bir kuruluştan daha çok işinize yarar. Hangi hakları takip edebileceğinizi engelli hakları nelerdir yazımızda topladık.
Sık sorulan sorular
Engelli derneğine üye olmanın faydası nedir?
Haklar konusunda bilgi, benzer durumdaki insanlarla dayanışma, sosyal etkinlikler ve bazen hukuki destek sağlar.
Engelli spor kulübüne nasıl katılırım?
Engel türünüze uygun spor federasyonunun il temsilciliğinden bölgenizdeki kulüpleri öğrenebilirsiniz.
Engelli dernekleri ücretli mi?
Derneklerin çoğu düşük bir üyelik aidatı alır. Hizmetlerin önemli kısmı ücretsizdir.
Engelli derneği nasıl kurulur?
Dernek kurmak için en az yedi kurucu üye ve tüzük gerekir. Başvuru il sivil toplumla ilişkiler müdürlüğüne yapılır.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır.
