"Bakıma muhtaç raporu" diye ayrı bir belge yoktur. Bakıma muhtaçlık, engelli sağlık kurulu raporunun içine yazılan bir ibareyle gösterilir. Erişkinlerde bu ibare "tam bağımlı engelli birey", 18 yaş altındaki çocuklarda ise ÇÖZGER'deki "çok ileri düzeyde özel gereksinim", "belirgin özel gereksinim" ya da "özel koşul gereksinimi var" ifadeleridir.
Bu ibare evde bakım maaşı, ücretsiz bakım merkezi ve anneye erken emeklilik gibi hakların anahtarıdır. Eski raporlarda aynı durum "ağır engelli: evet" şeklinde yazılırdı.
Tam bağımlı ve kısmi bağımlı ne demek?
Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik iki tanım yapar. Tam bağımlı engelli birey, engel oranı yüzde 50 ve üzerinde olup yapılan değerlendirme sonunda günlük yaşam aktivitelerini kendi başına yerine getiremeyen kişidir. Kısmi bağımlı ise bu aktiviteleri ancak yardımla sürdürebilen kişidir.
Fark küçük görünür ama sonuçları büyüktür. Evde bakım maaşı ve ücretsiz özel bakım merkezi için raporda "tam bağımlı" yazması gerekir. "Kısmi bağımlı" ibaresi bu hakları açmaz.
Kurul bağımlılığı neye göre belirler?
Bağımlılık düzeyi tanıya değil, fonksiyonel bağımsızlık ölçeklerine göre belirlenir. Kurul yemek yeme, giyinme, tuvalet, banyo, yatakta dönme ve yürüme gibi günlük işleri tek tek değerlendirir. Kişinin bu işleri tek başına mı, yardımla mı yapabildiğine ya da hiç yapamadığına bakılır.
Muayeneye gelen kişinin durumunu olduğundan iyi göstermemesi önemlidir. Bakım veren yakınınız yanınızda olsun ve evde neyi yapamadığınızı somut örneklerle anlatsın. Hastanede, evde kullandığınız bez, sonda ya da hasta yatağına dair belgeler de işe yarar.
Rapor nasıl alınır?
Başvuru, engelli sağlık kurulu raporu vermeye yetkili bir hastaneye yapılır. Yatağa bağlı kişiler için ev ya da yatak başı muayene istenebilir. Adımlar ve gerekli belgeler için engelli sağlık kurulu raporu nasıl alınır yazımıza bakın.
Bu ibare hangi hakları açar?
- Evde bakım maaşı: Tam bağımlı ibaresi ve hane gelir şartı birlikte aranır. Ayrıntılar evde bakım maaşı yazımızda.
- Özel bakım merkezine ücretsiz yerleşme: Tam bağımlı ibaresi ve gelir şartıyla bakım ücreti Bakanlıkça karşılanır.
- Anneye erken emeklilik: Ağır engelli çocuğu olan çalışan annelerde SGK sağlık kurulunun ayrıca tespit yapması gerekir. Konuyu engelli çocuğu olan anneye erken emeklilik yazımızda anlattık.
- Malulen emeklilik: Başkasının sürekli bakımına muhtaç olan sigortalılarda 10 yıl sigortalılık şartı aranmaz, 1800 gün prim yeterlidir. Bkz. malulen emeklilik şartları.
İbare raporda yoksa ya da değiştiyse
Rapor yenilemesinde "tam bağımlı" ibaresinin "kısmi bağımlı"ya döndüğüne dair şikayetler sık duyuluyor. Durumunuz değişmediği halde ibare değiştiyse tebliğden itibaren 30 gün içinde itiraz edebilirsiniz. Süreç için sağlık raporuna itiraz yazımıza bakın.
Sık sorulan sorular
Bakıma muhtaç raporu yüzde kaç olmalı?
Tam bağımlı ibaresi için engel oranının en az yüzde 50 olması gerekir. Ancak yüzde 90'lık bir raporda bile ibare kendiliğinden yazılmaz, bağımlılık ayrıca değerlendirilir.
Eski raporumda "ağır engelli: evet" yazıyor, geçerli mi?
Raporunuz süresizse ve kurumlar kabul ediyorsa geçerliliğini korur. Süreli raporlar yenilenirken yeni yönetmeliğe göre düzenlenir.
Çocuğum için hangi ibare gerekir?
ÇÖZGER'de "çok ileri düzeyde ÖGV", "belirgin ÖGV" veya "ÖKGV" ibarelerinden biri bakıma muhtaçlık anlamına gelir.
Kısmi bağımlı raporla evde bakım maaşı alınır mı?
Hayır. Evde bakım yardımı için tam bağımlı ibaresi aranır.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır. Rapordaki ibareyi yalnızca yetkili sağlık kurulu belirler.
