Engelli çalışanların başlıca hakları şunlardır: kanuni istihdam kontenjanı, işe alımda ve işyerinde engelliliğe dayalı ayrımcılık yasağı, işyerinde makul düzenleme yapılması, ücretten gelir vergisi indirimi ve daha az prim günüyle erken emeklilik. Bu haklardan yararlanmak için genellikle en az yüzde 40 oranında engelli olduğunuzu gösteren sağlık kurulu raporu gerekir.
İstihdam kontenjanı
İş Kanunu'na göre 50 ya da daha fazla işçi çalıştıran özel sektör işyerleri, işçilerinin yüzde 3'ü oranında engelli çalıştırmak zorundadır. Kamu işyerlerinde bu oran işçiler için yüzde 4'tür. Devlet Memurları Kanunu da kamu kurumlarının memur kadrolarının yüzde 3'ünü engellilere ayırmasını öngörür. Memur alımları EKPSS ve kura ile yapılır.
Özel sektörde kontenjan ilanları İŞKUR üzerinden duyurulur. Güncel ilanları nerede bulacağınızı engelli iş ilanları yazımızda anlattık.
İşverene prim desteği
Kontenjan kapsamında ya da zorunluluk olmadığı halde engelli işçi çalıştıran işverenlerin, bu işçiler için ödemesi gereken SGK işveren hissesi Hazine tarafından karşılanır. Bu teşvik, engelli istihdamını işveren açısından cazip hale getirir. İş görüşmesinde bunu hatırlatmanızda bir sakınca yok.
Ayrımcılık yasağı ve makul düzenleme
Engelliler Hakkında Kanun, iş başvurusundan işten çıkarmaya kadar tüm aşamalarda engelliliğe dayalı ayrımcılığı yasaklar. İşveren, engelli çalışanın işini yapabilmesi için gereken makul düzenlemeleri yapmakla yükümlüdür. Rampa, uygun masa ve ekran, esnek mola gibi önlemler bu kapsama girer.
Ayrımcılığa uğradığınızı düşünüyorsanız Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu'na başvurabilir ya da iş mahkemesinde hakkınızı arayabilirsiniz.
Vergi indirimi
Engelli çalışanların ücretinden kesilen gelir vergisi, engel derecesine göre belirlenen indirim tutarı kadar azaltılır. Yüzde 40-59 arası üçüncü, yüzde 60-79 arası ikinci, yüzde 80 ve üzeri birinci derece sayılır. Başvuru ve tutarlar için engelli vergi indirimi yazımıza bakın.
Erken emeklilik
Engel oranına göre daha az prim günü ve daha kısa sigortalılık süresiyle, yaş şartı aranmadan emekli olunabilir. Oranınıza karşılık gelen süreler engelli emeklilik tablosu yazımızda.
Engelli memurların ek hakları
Engelli memurlar, engelleri nedeniyle tedavi ya da bakım ihtiyacı doğduğunda yer değişikliği taleplerinde öncelik isteyebilir. Ayrıntılar engelli memurun tayin hakkı yazımızda.
Sık sorulan sorular
Engelli kontenjanından işe girmek için yüzde kaç rapor gerekir?
En az yüzde 40 oranında engelli olduğunuzu gösteren sağlık kurulu raporu gerekir.
Engelli işçi deneme süresinde çıkarılabilir mi?
Deneme süresi kuralları herkes için geçerlidir. Ancak çıkarma kararı engellilikten kaynaklanıyorsa ayrımcılık yasağı devreye girer.
Engelli çalışanın maaşı daha düşük olabilir mi?
Hayır. Aynı işi yapan çalışanlar arasında engellilik nedeniyle ücret farkı yapılamaz.
Engelli raporumu işverene vermek zorunda mıyım?
Kontenjan, vergi indirimi ya da makul düzenleme gibi haklardan yararlanmak istiyorsanız raporu bildirmeniz gerekir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır. Hukuki uyuşmazlıklarda bir avukata danışın.
