Engelli bir yakınına bakan kişilerin başlıca hakları şunlardır: 18 yaş altı engelli çocuğa bakanlara engelli yakını aylığı, tam bağımlı engelliye bakanlara evde bakım maaşı, bakmakla yükümlü olunan engelli için gelir vergisi indirimi, çalışan ebeveynlere ücretli izin, memurlara refakat izni ve tayin önceliği, ağır engelli çocuğu olan annelere de erken emeklilik. Her hak farklı bir şarta bağlı olduğu için aşağıda tek tek anlatıyoruz.
Maaş ve sosyal yardımlar
Engelli yakını aylığı. 18 yaşından küçük, en az hafif düzeyde özel gereksinimi olan ya da yüzde 40 ve üzeri engelli çocuğa bakan, sosyal güvencesi olmayan ve gelir şartını sağlayan yakınlara bağlanır. Ayrıntılar engelli yakını aylığı yazımızda.
Evde bakım maaşı. Raporunda tam bağımlı ibaresi bulunan engelliye evde bakan akraba ya da vasiye ödenir. Hane gelir şartı vardır. Bkz. evde bakım maaşı ne kadar.
Vergi indirimi
Bakmakla yükümlü olduğunuz engelli bir eşiniz, çocuğunuz, anne, baba ya da kardeşiniz varsa onun engel derecesine göre belirlenen indirim tutarından siz yararlanabilirsiniz. Çalışanlarda bu indirim maaştan kesilen gelir vergisini azaltır. Başvuru yolu engelli yakını vergi indirimi yazımızda.
Çalışan ebeveynlerin izin hakları
En az yüzde 70 oranında engelli ya da süreğen hastalığı olan çocuğun tedavisi için çalışan ebeveynlerden birine yılda toplu ya da bölünerek 10 güne kadar ücretli izin verilir. Bu hak hem işçiler hem memurlar için tanınmıştır ve izin için çocuğun raporu ile tedaviyi gösteren belge istenir.
Memurlar ayrıca, bakmakla yükümlü olduğu ya da refakat etmediği takdirde hayati tehlikesi bulunan ana, baba, eş, çocuk veya kardeşinin ağır hastalığında sağlık kurulu raporuyla üç aya kadar aylıklı refakat izni alabilir. Bu süre gerekirse uzatılabilir.
Memur yakınına tayin önceliği
Engelli bir yakınının tedavisi ya da bakımı gerektirdiği için başka bir yere atanmak isteyen memurların talepleri, şartları sağlanırsa öncelikli değerlendirilir. Ayrıntılar engelli yakını olan memurun tayin hakkı yazımızda.
Anneye erken emeklilik
Başkasının sürekli bakımına muhtaç ağır engelli çocuğu olan çalışan annelerin her 360 günlük çalışmasına 90 gün eklenir ve emeklilik yaşı aynı süre kadar düşer. Hesap örnekleri anneye erken emeklilik yazımızda.
Eğitim ve günlük hayat
Engelli çocuğu olan aileler için okulda kaynaştırma eğitimi, ücretsiz özel eğitim desteği ve okul ulaşımı gibi haklar da vardır. Toplu taşımada ve trende engellinin yanındaki refakatçi için de indirim uygulanır. ÖTV'siz araç ise engellinin adına alınır ve yakınları belirli şartlarla bu aracı kullanabilir, bkz. engelli aracını kimler kullanabilir.
Sık sorulan sorular
Engelli yakını haklarından yararlanmak için hangi belge gerekir?
Neredeyse tüm haklarda engelli bireyin sağlık kurulu raporu istenir. Bazı haklarda bakmakla yükümlülüğü gösteren belgeler de aranır.
Engelli kardeşe bakan kişi maaş alabilir mi?
Kardeşiniz tam bağımlıysa ve hane gelir şartı sağlanıyorsa evde bakım maaşı bakımı üstlenen akrabaya ödenebilir.
Babalar da ücretli izin alabilir mi?
Evet. Yüzde 70 engelli çocuk için tanınan yıllık izin ebeveynlerden birine verilir, anne ya da baba fark etmez.
Engelli yakını memur nöbetten muaf mı?
Kurumların uygulaması farklılık gösterebilir. Durumunuzu yazılı olarak kurumunuza bildirip talepte bulunun.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır. Haklarınız için ilgili kurumla görüşün.
