Türkiye'de umuma açık hizmet veren her türlü yapı, açık alan ve toplu taşıma aracı engelliler için erişilebilir olmak zorundadır. Bu yükümlülük 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun'dan gelir. Uygulamayı her valilik bünyesinde kurulan erişilebilirlik izleme ve denetleme komisyonları denetler. Eksiklik tespit edilen yerlere süre verilir, giderilmezse idari para cezası uygulanır. Bankalar için ise ayrıca bankacılık hizmetlerinin erişilebilirliğine dair bir yönetmelik bulunur.
Hangi kurallar geçerli?
Erişilebilirliğin teknik ölçütleri Türk Standardları Enstitüsü'nün standartlarıyla belirlenir. Binalar için temel standart TS 9111'dir. Rampa eğimleri, kapı genişlikleri, engelli tuvaletleri, asansörler ve otopark gibi ayrıntılar bu standartlarda tanımlanır. Görme engelliler için hissedilebilir yüzeyler ve açık alanlara ilişkin standartlar da denetimde kullanılır.
Denetimi kim yapar?
Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliği'ne göre komisyonlar, umuma açık yapıların, açık alanların ve toplu taşıma araçlarının erişilebilirlik tespitini yapar. Denetimde standartlara dayanan ayrıntılı formlar kullanılır. Eksiklik bulunmazsa valilik tarafından erişilebilirlik belgesi verilir. Eksiklik varsa giderilmesi için ek süre tanınır, süre sonunda hala giderilmemişse idari para cezası uygulanır. Komisyonlarda kamu temsilcilerinin yanında engelli sivil toplum kuruluşlarının temsilcileri de yer alır.
Belediyelerin sorumluluğu
Kaldırımlar, yaya geçitleri, parklar ve belediye otobüsleri gibi kentsel alanların büyük kısmı belediyelerin sorumluluğundadır. Yeni yapılarda ruhsat aşamasında erişilebilirlik kurallarına uygunluk aranır. Belediyelerin engellilere yönelik diğer hizmetlerini belediyelerin engelli hizmetleri yazımızda anlattık.
Bankalarda erişilebilirlik
Bankacılık Hizmetlerinin Erişilebilirliğine Dair Yönetmelik, bankaların hizmet alanlarını ve hizmetlerini erişilebilirlik standartlarına uygun hale getirmesini zorunlu tutar. Buna göre:
- Şubeler ve ATM'ler engelli müşterilerin kullanımına uygun olmalı, ATM'lerde kulaklık girişi ve sesli yönlendirme bulunmalıdır.
- İnternet ve mobil bankacılık ekran okuyucularla kullanılabilmelidir.
- Banka, müşteriyle doğrudan temas eden personeline engelli müşterilerle iletişim konusunda eğitim vermelidir.
- Yüzde 40 engelli olduğunu belgeleyen müşteriler bu hizmetlerden yararlanabilir.
Nasıl şikayet edilir?
Erişilebilir olmayan bir kamu binası, açık alan ya da toplu taşıma aracı için bulunduğunuz ildeki Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü'ne ya da valiliğe yazılı başvuru yapabilirsiniz. CİMER üzerinden de şikayette bulunmak mümkündür. Bankalarla ilgili sorunlar için önce bankanın kendisine, sonuç alınamazsa Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu'na başvurulabilir. Ayrımcılık iddiaları için Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu da bir başvuru yoludur.
Kanuni çerçeve için 5378 sayılı Kanunun önemli maddeleri yazımıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Erişilebilirlik belgesi nedir?
Komisyonun denetimi sonucunda erişilebilirlik mevzuatına uygun bulunan yapılara valilik tarafından verilen belgedir.
Özel işletmeler de erişilebilir olmak zorunda mı?
Umuma açık hizmet veren yapılar, kamuya ait olsun ya da olmasın, erişilebilirlik yükümlülüğü kapsamındadır.
Apartmanlara rampa zorunlu mu?
Yeni yapılarda imar mevzuatındaki erişilebilirlik kuralları uygulanır. Mevcut konutlarda düzenleme için kat malikleriyle görüşmek gerekebilir.
Engelli tuvaletinin ölçüleri nereden öğrenilir?
Ölçüler TS 9111 standardında yer alır. Ayrıntılı bilgi için Türk Standardları Enstitüsü'ne başvurulabilir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez.
